De expert aan het woord: de lees- en mediacoach
Hoe minder tijd je aan een activiteit besteedt, hoe kleiner de kans dat je ergens heel goed in bent of wordt. Dat geldt voor sudoku’s oplossen, bezig zijn met algebra en tuinieren, maar ook voor iets nog basalers – lezen. Of het nu online is of in een klassiek boek; de informatievaardigheden van de jeugd zijn niet best.
Misschien hoop je dat het verslinden van de Harry Potter-boeken je kind zoveel goeds heeft gedaan dat het wel zal loslopen. Maar onderschat het niet: goed kunnen lezen heeft impact op goed kunnen zoeken op internet én goed in staat zijn onbetrouwbare informatie weg te filteren. Jijzelf hebt net zo goed baat bij deze 21st century skills. Hoe zijn jouw infomatievaardigheden ontwikkeld?
In deze blog
Wat deze expert je wil vertellen, in een notendop
- Informatievaardigheid en leesvaardigheid zijn nauw met elkaar verbonden
- Kinderen leren om informatie te zoeken is een taak van de school en zou bij alle vakken aan bod moeten komen
- De belangrijkste vaardigheid is het scherp kunnen formuleren van de zoekvraag: wat wil ik weten?
- Wees niet te selectief in de kanalen waar je informatie vandaan haalt; bronnen die elkaar tegenspreken geven je een completer beeld. Eén bron is geen bron!
Wat jij hieruit kunt leren
Ga eens na hoe goed jouw informatievaardigheden zijn, als je kijkt naar het model van de ‘Big Six’. Als die vaardigheden niet op peil zijn, is het slim om daar mee te gaan oefenen.
Kijk kritisch naar je nieuwsconsumptie en de bronnen die je daarvoor raadpleegt; zoek eens een bron die tegengestelde informatie geeft en kijk wat dit doet met je standpunt over dat onderwerp.
‘Even iets opzoeken’ is eenvoudiger geworden dan ooit, nu de smartphone en het internet niet meer weg te denken zijn uit het moderne bestaan. Wat betekent dat voor bibliotheken? En hoe goed kunnen we eigenlijk informatie opzoeken en filteren als we elk jaar minder teksten lezen?
De rol van de bibliotheek is de afgelopen decennia sterk veranderd. Vroeger was het dé plek om naslaginformatie te vinden: als je wilde weten waarover de 80-jarige oorlog ging, zocht je het op in een boek. Het internet heeft die rol deels overgenomen, maar de gatekeeper is gebleven, zij het met een andere functienaam: van bibliothecaris tot lees- en mediacoach.
‘Nederland telt, mede door die andere rol, elk jaar minder openbare bibliotheken. Hadden we er in 2005 nog 341, daarna daalt dat getal scherp tot 166 in 2010 en vlakt dan af tot 146 in 2018, waarmee het werkgebied van de overgebleven bibliotheken steeds groter wordt. Het concept van een bibliotheek verschuift steeds meer van locaties met personeel naar afhaalpunten en zelfbedieningsbibliotheken. Toch zijn er nog steeds 3,6 miljoen Nederlanders lid van de ‘fysieke’ bibliotheek; dat zijn 7 op de 10 kinderen en 1 op de 10 volwassenen.
Esther Göring studeerde in de jaren ’90 af als bibliothecaris en werkt sindsdien in dit vakgebied. Enkele jaren geleden specialiseerde ze zich tot lees- en mediacoach. In die functie draagt ze bij aan het ‘mediawijzer’ maken van kinderen, ouders en andere professionals. Ze leert hen hoe media werken en hoe je die optimaal gebruikt om informatie op te zoeken, ook door goede ICT-zoekvaardigheden. Het omgaan met informatie staat centraal: hoe vind je het, hoe beoordeel je het en hoe kun je wat je vindt dan verder inzetten?
Downsizen
Informatieoverload is niet iets dat Esther associeert met het concept van de bibliotheek. “Dat is juist niet de plek waar je wordt bedolven onder informatie; de bieb wordt fysiek schaarser en de collectie steeds kleiner. Bedolven worden gebeurt vooral online, op het internet en tussen digitale bronnen. Mijn rol als lees- en mediacoach is dan om kinderen te leren hoe ze dat downsizen en het gebruik van media in goede banen leiden.”
Dat die rol broodnodig is, daarvan is Esther overtuigd. “Als kinderen informatie opzoeken doen ze dat niet in een boekenkast, maar op Google. Waar ze een stortvloed aan irrelevante informatie vinden, door de bomen het bos niet meer zien en vervolgens met lege handen staan. Zelfs al vinden ze informatie, dan begint het proces van beoordelen. Als je geen idee hebt wat een colofon is, niet kijkt wanneer een website het laatst is geüpdate of voor wie hij bedoeld is, hoe kun je dan een goed resultaat verwachten?”
Kinderen leren om informatie op te zoeken is iets waar ouders niet voldoende voor onderlegd zijn, vindt Esther; dat ziet ze als een taak van de school. “Daar moet het geen apart vak zijn”, benadrukt ze. “Informatie zoeken komt bij alle vakken aan de orde en zou daarom geïntegreerd in alle vakken aan bod moeten komen, op zowel basisonderwijs als voortgezet onderwijs. Dat begint bij de leerkrachten en docenten en daar gaat het al mis: de generatie die nu voor de klas staat, is lang niet altijd zelf met internet opgegroeid. Hoe je informatievaardigheden ontwikkelt en wat het model van de ‘Big Six’ daarin betekent, is voor hen vaak totaal onbekend. Aan kinderen leren hoe je mindmappen maakt, helpt al bij het leren onderscheiden van hoofd- en bijzaken, maar is niet genoeg.”
Vulkaanuitbarsting
Je bent informatievaardig “als je hebt geleerd hoe je kunt leren, als je weet hoe kennis is georganiseerd en hoe informatie gevonden en georganiseerd kan worden, zodat ook anderen ervan kunnen leren.”
De Big Six is een Amerikaans model dat uitgaat van zes stappen om op een doelgerichte manier met informatie om te gaan:
- Het informatieprobleem definiëren
- De zoekstrategie kiezen
- Informatiebronnen opsporen
- De informatie verwerken
- Informatie van meerdere bronnen samenbrengen
- Evalueren en beoordelen
Nummer 1 uit dit rijtje is volgens Esther de belangrijkste vaardigheid om je weg te vinden in een grote hoeveelheid informatie: de zoekvraag formuleren. “Dat is voor veel mensen erg lastig: wat wil ik nou precies weten? Hoe scherper je dat formuleert, hoe beter ook de uiteindelijke vangst is. Wanneer je wilt weten hoe een vulkaanuitbarsting eruit ziet, is het niet genoeg om op YouTube het woord ‘vulkaan’ in te voeren. Dan krijg je ook heel veel vakantievideo’s te zien van mensen die een vulkaan beklimmen, terwijl je die niet zocht. Wil je relevante video’s vinden, dan zijn bronnen als Het Klokhuis, Willem Wever en SchoolTV sowieso veel handiger.”
Esther weet dat kinderen van nu liever grasduinen in visuele dan in tekstuele informatie. “Websites voor deze doelgroep moeten dus visueel aantrekkelijk zijn, met veel plaatjes en een gestructureerde opmaak. Toegankelijk taalgebruik helpt ook erg mee, maar voor kinderen is het maken van ‘leeskilometers’ nog steeds essentieel. Leesvaardigheid is nodig om teksten te kunnen beoordelen; ook de kortere teksten van een webpagina.”
Toegangspoort
Wat Esther betreft is de bibliotheek de toegangspoort waar je hulp krijgt om je weg te vinden in de grote berg aan informatie. “Onze taak was en is het beginnen met bevragen: wat zoek je? Vervolgens vragen we door tot de kern en dat gaan we voor je vinden. De manier waarop is door de jaren heen anders geworden, maar die essentie is gebleven.”
Als je iemand voor je laat zoeken, is het nodig dat de zoeker verder neutraal blijft. Hoe doet een bibliothecaris dat? Esther: “Een antwoord op een vraag moet betrouwbaar en compleet zijn, maar inhoudelijk mag je er niks van vinden. Daarom kan er nooit maar één antwoord zijn. Je geeft er altijd meerdere waaruit je klant kan selecteren. Je presenteert niet het kant en klare antwoord; je verkleint de vangst van een enorme berg tot een klein hoopje.”
Volgens Esther is de fysieke bibliotheek als locatie niet meer nodig voor mensen die toch al lezen, maar wel voor mensen die niet spontaan op zoek gaan naar bronnen. “De schoolbibliotheek speelt een grote rol om kinderen op jonge leeftijd met boeken te laten kennismaken. Anders maken ze zich die vaardigheid niet eigen. Uit recent onderzoek blijkt dat leesbegrip en woordenschat onder middelbare scholieren steeds verder achterblijft en dat baart me zorgen.”
Ze kan zich niets voorstellen dat iemand zich helemaal afsluit voor informatie. Wat Esther wel regelmatig ziet, zijn mensen die naar haar idee te selectief zijn in de kanalen die ze raadplegen, door nieuws alleen via social media of Nu.nl te volgen. “Zo mis je een heleboel en krijg je best een verknipt wereldbeeld. Meer bronnen, bij voorkeur bronnen die elkaar tegenspreken, geven je genuanceerdere informatie. Zoek bevestiging van wat je leest, het liefst door de combinatie van een digitale én een fysieke bron. Dat leer ik kinderen ook altijd bij het zoeken naar informatie: één bron is geen bron!”
Dit is één van de acht interviews uit e-book ‘De experts aan het woord’, dat hoort bij mijn boek Infodetox: Filter de wereld voor meer overzicht. De overige zeven interviews staan ook in deze categorie blogstukken. Meer over mijn boeken en waar je ze bestelt vind je op deze pagina.
Zou een inspiratiesessie over hoe je slimmer kunt omgaan met informatie iets zijn voor jouw team, afdeling, netwerkbijeenkomst of intervisiegroep? Dat kan online en is er al in een versie van 60 minuten; de ideale lunchworkshop of bijdrage aan een online bijeenkomst.
Neem gerust contact met me op, om de mogelijkheden te bespreken.
Geef een reactie